Lễ hội cầu mưa các chùa Tứ Pháp tổng Thái Lạc lưu giữ nhiều giá trị, nghi thức truyền thống đặc sắc

11:13 13/04

Lễ hội cầu mưa các chùa Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện ở xã Lạc Hồng huyện Văn Lâm có nhiều nét đặc sắc truyền thống của tín ngưỡng thờ tứ pháp diễn ra trong 3 ngày từ 6-8/3 âm lịch tức từ 10-12/4/2019.

 

Chùa Pháp Vân, tức chùa Thái Lạc, di tích quốc gia đặc biệt nằm trong hệ thống chùa Tứ Pháp xã Lạc Hồng

Đặc sắc nhất trong lễ hội có 1 không 2 ở miền Bắc này là nghi lễ rước các Phật Bà từ 4 chùa để  tạo phép lành và nghi lễ lấy nước từ giếng thiêng cầu mưa thuận gió hòa, vạn vật sinh sôi nảy nở.

Xã Lạc Hồng, một địa phương thuộc tổng Thái Lạc xưa, nay còn lưu giữ được 4 ngôi chùa thờ tứ pháp gắn với tín ngưỡng thờ  Mây, Mưa, Sấm, Sét là chùa Pháp Vân, tức chùa Thái Lạc (thôn Quang Trung), chùa Pháp Vũ (thôn Hồng Cầu), chùa Pháp Lôi (thôn Nhạc Miếu) và chùa Pháp Điện (thôn Hồng Thái).

Lễ hội cầu mưa các chùa tứ pháp là lễ hội truyền thống tổng Thái Lạc xưa nhưng bị gián đoạn từ năm 1943. Đến năm 2005, tỉnh Hưng Yên phục dựng lại lễ hội này với nhiều giá trị, các nghi thức truyền thống được khôi phục.

“2 bà xuống ngự chùa Vân, cơn mưa cơn gió xoay vần”

Lễ hội bắt đầu từ 5/3 âm lịch với lễ mộc dục tắm rửa tượng Phật, chuẩn bị các đồ tế khí, nghi trượng. Theo nghi thức xưa được truyền lại còn có việc bện những chiếc vòng khố cho trai kiệu bằng thừng tre đính chân chỉ hạt bột, làm 9 con rồng bằng rơm bện trát bùn, dựng 3 gian nhà tranh cạnh chùa Pháp Điện.

Ngày nay, để giản tiện các chiếc khố được những phụ lão ở Lạc Hồng làm bằng thừng và đính hạt cườm có thể sử dụng nhiều năm. 9 con rồng cũng được làm bằng vật liệu chắc chắn, có tính thẩm mỹ cao hơn. Nhà tranh cũng được thay bằng nhà bạt lợp lá cọ.


Trai kiệu làng Nhạc Miếu cởi trần đóng khố làm lễ chuẩn bị cho lễ rước

Chính hội bắt đầu từ sáng 6/3. Một đội lân rồng, nữ tế cùng trống rong cờ mở đi từ chùa Pháp Vân, chùa bà chị cả, xuống chùa Pháp Lôi ở thôn Nhạc Miếu, nơi xa nhất, để đón bà em về chùa Pháp Vân. Tượng bà Pháp Lôi được rước ra sân chùa để trai kiệu đầu chít dải khăn vàng, cởi trần, đóng khố làm lễ lạy 3 lạy cùng đội lân rồng và đội nữ tế múa sinh tiền, múa quạt, múa đèn dâng hầu.

Khi khởi kiệu, người cầm cờ reo đầu chít khăn đỏ, mặc áo dài đỏ hô 3 lần: “Giai tàn giai tán, giai hương án, giai quạt vả, giai trường cả, giai cả kiệu ta cùng vui vẻ, ơi... già”. Trong đó tàn, tán, hương án, quạt vả là những khí cụ dùng vào việc rước được trai đinh của làng mang vác. Trường cả là người cầm cờ reo ra hiệu lệnh điều khiển kiệu. Cả kiệu là 2 người lực lưỡng, khỏe mạnh đứng ở 2 đầu rồng đầu kiệu.


Người giữ vai trường cả làng Nhạc Miếu ra lệnh khởi kiệu bà Pháp Lôi

Khi người trường cả hô đến từ “ơi” thì tất cả giai kiệu cùng những người xung quanh đồng thanh hô to từ “già”. Kiệu bà Pháp Lôi có đặc điểm là không đi, chỉ chạy từng chặp, mỗi chặp khoảng 100m lại dừng nghỉ rồi mới chạy tiếp.

Khi kiệu bà chạy, tất cả mọi người vừa chạy vừa hô: “Huế, huế, huế....”. Theo lý giải của các cụ thôn Nhạc Miếu, sở dĩ hô như thế vì bà Pháp Lôi tục gọi là bà Huế. Có thể thấy bà Pháp Lôi là thần Sấm nên cuộc rước bà cũng huyên náo, ầm ĩ  và hấp dẫn nhất.


Kiệu bà Pháp Lôi chỉ chạy chứ không đi

Kiệu bà Pháp Lôi đi khoảng 1km đến chùa Pháp Vũ ở thôn Hồng Cầu thì dừng lại. Các nghi thức tế lễ được lặp lại rồi rước bà Pháp Vũ ra cổng chùa đối diện với bà Pháp Lôi cách khoảng 10m để 2 bà chào nhau.

Bà Pháp Lôi là em nên chào trước. Khi chào, ông trường cả làng Nhạc Miếu lại hô to 3 lần “Giai tàn, giai tán...” rồi trai kiệu khênh kiệu bà lao về phía trước cách kiệu bà Pháp Vũ khoảng 3m thì dừng lại rồi nhún kiệu thấp xuống như nghi thức cúi đầu chào.

Chào đủ 3 lần thì dừng lại và bà Pháp Vũ cũng chào đáp lại y như vậy. Ông trường cả làng Hồng Cầu cũng hô to 3 lần câu “Giai tàn, giai tán..” như người đồng sự làng Nhạc Miếu.

Sau đó kiệu bà Pháp Vũ đi trước, bà Pháp Lôi đi sau cùng rước về chùa Pháp Vân. Khi rước, ông trường cả 2 làng thỉnh thoảng lại hô: “2 bà xuống ngự chùa Vân. Cơn mưa cơn gió xoay vần cho thiên hạ dễ làm ăn. Ta cùng vui vẻ ơi... già.”


Tượng Pháp Vân tại chùa Thái Lạc

Kiệu bà Lôi đi sau nhưng đến gần chùa Vân lại vượt trước và vào chùa bằng cửa hữu của tam quan rồi lùi lại. Kiệu bà Vũ đi vào chùa bằng cửa giữa tam quan và dừng trước sân chùa.

Lúc này kiệu bà Pháp Vân được rước ra sân đối diện với kiệu bà Pháp Vũ. 2 bà làm nghi thức chào nhau xong lại đến bà Pháp Lôi với bà Pháp Vân chào nhau. Sau đó 3 bà được rước vào gian tiền đường chùa Pháp Vân để thờ trong 1 đêm. Tượng bà Pháp Vân ở giữa, bà Pháp Vũ bên trái, bà Pháp Lôi bên phải.

>>> Xem nghi thức 2 bà Pháp Vân và Pháp Vũ chào nhau:

 “3 bà xuống ngự chùa Tông, 4 bà công đồng cho rồng lấy nước làm mưa”

Sáng hôm sau tức 7/3, từ sáng sớm từ chùa Pháp Vân sư thầy trụ trì dẫn đầu đoàn rước rồng đi lấy nước ở giếng cổ tại thôn Bình Minh cách đó khoảng 500m.

Tham dự đoàn rước ngoài đội lân rồng, nghi trượng, nhạc tế, cờ ngũ phương, đội tế còn có kiệu rước 9 con rồng gồm 2 rồng mẹ và 7 rồng con biểu trưng cho rồng ổ khỏe mạnh, sinh sôi nảy nở, tràn trề. Đi cạnh kiệu 9 rồng có 9 phụ nữ vác 9 chiếc gầu làm bằng mo cau có cán dài khoảng 4m.


Thực hiện nghi thức lấy nước, té nước cầu may tại giếng cổ thôn Bình Minh

Đến giếng cổ, sư thầy làm lễ rồi lấy nước đổ vào 1 chiếc chóe thờ. Sau đó 9 bà dùng 9 chiếc gầu múc nước té ra xung quanh, vào những người dự lễ hội để cho mát mẻ, phúc lộc. Chóe nước được rước về sân chùa Thái Lạc. Sư thầy múc nước ra các chén nhỏ để dâng thờ.

Sau đó thực hiện nghi lễ rước cả 3 bà theo thứ tự: Pháp Vân - Pháp Vũ - Pháp Lôi ra chùa Pháp Điện ở cạnh quốc lộ 5 để công đồng. Khẩu lệnh khởi kiệu tiếp tục là “Giai tàn, giai tán...” như hôm trước.


Thực hiện nghi thức rước 3 bà Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi ra chùa Pháp Điện

Trên hành trình, ông trường cả của 3 kiệu thỉnh thoảng lại hô: “3 bà xuống ngự chùa Tông. 4 bà công đồng để rồng lấy nước làm mưa. Mưa tràn đồng Trưa, mưa xuống đồng Chuối, suối đồng Văn để cho thiên hạ dễ làm ăn. Ta cùng vui vẻ, ới... già”.

Trong đó chùa Tông là tên gọi khác của chùa Pháp Điện. Còn đồng Trưa, đồng Chuối, đồng Văn là các xứ đồng của tổng Thái Lạc xưa, nay vẫn còn ở xã Lạc Hồng và xã Minh Hải bên cạnh.

Đoàn rước kéo dài khoảng 1km với sự tham dự của hàng ngàn người. Trên đoạn đường khoảng gần 2km ra chùa Pháp Điện, các gia đình đặt chậu nước sạch trước cửa. Khi đi qua, 9 bà rước nước cầm gầu mo cau cán dài múc nước té vào đoàn rước và người trảy hội cho mát mẻ, nhiều lộc.


Lễ hội có sự tham dự của hàng ngàn người

Khi đến gần chùa Pháp Điện, kiệu bà Pháp Lôi lại chạy lên trước, đến cửa chùa xoay vài vòng rồi lùi lại nhường cho kiệu 2 bà chị tiến trước.

Kiệu bà Pháp Điện được rước ra sân chùa và lần lượt thực hiện nghi lễ chào 3 bà chị. Sở dĩ bà Pháp Điện là em út nhưng 3 bà chị phải thân hành đến thăm vì dân gian quan niệm bà Pháp Điện tức thần Sét có thần lực rất mạnh, bà không được ra khỏi chùa. Nếu bà ra khỏi chùa đến làng nào thì làng đó sẽ hỏa hoạn.

>>> Video rước kiệu bà Pháp Lôi chạy vượt lên trước đến chùa Pháp Điện:

Sau đó kiệu 3 bà Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi được rước vào thờ trong 3 gian nhà lợp cọ dựng ngay trước cửa chùa Pháp Điện cạnh quốc lộ 5. Các bà sẽ nghỉ ở đây 1 đêm để các hương thôn, khách thập thương đến đảnh lễ.

Cuộc hội ngộ của 4 bà nhằm công đồng tạo phép làm cho mưa thuận gió hòa, vạn vật tốt tươi, sinh sôi nảy nở, mọi sự mát mẻ, an lành. Sáng hôm sau tức 8/3 thực hiện các nghị thức tế lễ rồi theo hành trình hôm trước rước 3 bà trở về 3 chùa và kết thúc lễ hội.

Lễ hội có 1 không 2

Tục thờ tứ pháp là tín ngưỡng dân gian gắn với văn minh nông nghiệp lúa nước của vùng châu thổ Bắc Bộ với trung tâm là vùng Luy Lâu thuộc Kinh Bắc xưa (huyện Văn Lâm xưa cũng thuộc trấn Kinh Bắc). Tín ngưỡng này được hòa quyện cùng tinh thần Phật giáo để tạo nên các nữ thần – Phật bà.


Việc phục dựng lễ hội lưu giữ được nhiều giá trị, nghi thức truyền thống là một thành công rất lớn của tỉnh Hưng Yên, huyện Văn Lâm trong việc giữ gìn và phát huy các di sản văn hóa

Cho dù Kinh Bắc là cái nôi của tục thờ tứ pháp, tục thờ này cũng có ở Hà Nội, Hà Nam hay những xã bên cạnh là xã Lạc Đạo, xã Đình Dù của huyện Văn Lâm cũng có hệ thống chùa tứ pháp nhưng duy nhất chỉ có Lạc Hồng tổ chức được lễ hội cầu mưa gắn kết cả 4 ngôi chùa.

Từ năm 2005, sau khi lễ hội được phục dựng, cứ cách 3 hay 5 năm xã Lạc Hồng lại tổ chức lễ hội 1 lần vào 6-8/3 âm lịch. Tuy nhiên, vài năm gần đây, theo nguyện vọng của nhân dân và điều kiện phát triển kinh tế xã hội của địa phương, lễ hội được tổ chức đều đặn hằng năm.

Lễ hội cầu mưa các chùa Tứ Pháp xã Lạc Hồng năm 2019 còn gắn với việc chùa Thái Lạc tức chùa Pháp Vân vừa được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt cuối năm 2018. Đây là ngôi chùa mang phong cách kiến trúc thời Trần với những mảng chạm trên gỗ hình tiên nữ dâng hoa, nhạc sỹ thiên thần, kiến trúc bộ vì rất độc đáo. Phong cách này hiện chỉ còn thấy ở chùa Thái Lạc và 2 ngôi chùa khác là chùa Dâu (Bắc Ninh) và chùa Bối Khê (Hà Nội).

Vị trí chùa Pháp Vân trên Google maps (click để xem chi tiết):

Hoàng Linh

 

Bình luận

Tối thiểu 10 chữ Tiếng việt có dấu Không chứa liên kết

Gửi bình luận

Đang phát: Tiếp sóng thời sự VTV
Thời sự Hưng Yên thứ 2 ngày 22/04/2019
Thời sự Hưng Yên Chủ nhật ngày 21/04/2019
Thời sự Hưng Yên thứ 7 ngày 20/04/2019
Trái trang 1 - Chi tiếtTrái trang 1 - Chi tiết

CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH 23/04/2019

05:30 Thể dục buổi sáng
05:45 Phim tài liệu: Người truyền cảm hứng cho cộng đồng
06:00 Thời sự Hưng Yên
06:25 Bản tin y tế
06:30 Thời sự đồng bằng sông Hồng
06:55 Phổ biến pháp luật
07:00 Phim truyện: Ánh dương tình yêu, tập 41, 42
08:30 5 plus: Nhẫn quý em ở đâu
08:50 Tinh hoa Phố Hiến
09:00 Khách mời văn nghệ sỹ:
09:50 Câu chuyện y tế
10:00 Dân ca: Hoa thơm bướm lượn
10:30 Góc cuộc sống: Người gọi hồn quạt cổ
10:45 Chuyên đề xây dựng Đảng
10:50 An ninh Hưng Yên
11:00 Thời sự đồng bằng sông Hồng
11:20 Cùng suy ngẫm: Đừng ham cái lợi trước mắt
11:30 Bản tin trưa
11:50 Điểm báo
12:00 Phim truyện: Đặc vụ ở Ma Cao - Tập 15
12:45 Thế giới động vật: Những loài động vật nguy hiểm nhất hành tinh - Châu Á- Phần 1
13:10 Ca nhạc: Lời Bác dặn trước lúc đi xa
13:25 Du lịch qua màn ảnh nhỏ: Ký sự hoả xa, tập 23
13:40 Phim tài liệu: Những thanh niên làng Nam O
14:15 Tinh hoa Phố Hiến
14:30 Ca nhạc: Bức tranh quê
15:00 Sân khấu: Biển và bờ
16:40 Chuyện thật như đùa: Trung bình
16:50 An ninh Hưng Yên
17:00 Chương trình Ếch xanh kể chuyện
17:10 Chương trình thiếu nhi: Mẹo vặt
17:20 Chuyện thật như đùa: Kẻ hư đốn
17:30 Phim truyện: Tìm lại cuộc đời - Tập 20
18:20 Box nhộn
18:30 Dân ca: Khúc hát đêm trăng
18:50 Bản tin quốc tế
18:55 Thông tin sức khỏe
19:00 Tiếp sóng thời sự VTV
19:45 Thời sự Hưng Yên + Dự báo thời tiết
20:10 Bảo hiểm xã hội với mọi người: Phỏng vấn Giám đốc BHXH tỉnh về việc triển khai thực hiện những chính sách mới về BHXH
20:15 Đoàn thanh niên: Gặp gỡ chàng trai bỏ ngang đại học để theo đuổi đam mê
20:30 Phim truyện: Định mệnh hạnh phúc, tập 88, 89
22:00 Thời sự đồng bằng sông Hồng
22:20 Phim tài liệu: Ông Phúc
22:40 Tinh hoa Phố Hiến
23:00 Thời sự Hưng Yên
23:20 Bản tin quốc tế
Trái trang 2 - Chi tiết
Trái trang 3 - Chi tiếtTrái trang 3 - Chi tiếtTrái trang 3 - Chi tiết