Tự hào đất chèo Hưng Yên

17:11 30/01

Trong chương trình Khách mời Văn nghệ sỹ mới được Đài PT&TH Hưng Yên tổ chức sản xuất, PGS. TS Đinh Quang Trung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu âm nhạc, Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội đã phân tích sâu  những giá trị, đóng góp của mảnh đất, con người Hưng Yên đối với nghệ thuật chèo của dân tộc.

Hưng Yên, một cái nôi của nghệ thuật chèo

Theo PGS. TS Đinh Quang Trung, nghệ thuật chèo có những mầm mống hình thành từ thế kỷ thứ X với cái nôi là vùng đồng bằng sông Hồng. Đất chèo Hưng Yên nằm giữa vùng giao thoa giữa chiếng chèo Nam với trung tâm là Thái Bình và chiếng chèo Đông với trung tâm là Hải Dương.

Khởi đầu từ học diễn viên chèo, sau khi tốt nghiệp đại học, tốt nghiệp thạc sỹ, tiến sỹ tại trường Đại học Sân khấu điện ảnh Hà Nội, năm 2009, PGS. TS Đinh Quang Trung về công tác tại Viện nghiên cứu âm nhạc. 

Nói tới lịch sử chèo phải nói tới 6 vị tổ sư gồm: Từ Đạo Hạnh, Sai Ất, Đặng Hồng Lân, Đào Văn Só, Đào Nương, Phạm Thị Trân. Hưng Yên rất tự hào vì 3 người trong số đó (gồm Sai Ất, Đào Văn Só, Đào Nương) là người đất Đằng Châu xưa – Hưng Yên nay.

Đến đầu thế kỷ 20 Hưng Yên có những làng chèo nổi tiếng như Xuôi, Tầu, Rệu, Rồng. Bất kỳ huyện nào ở Hưng Yên nay cũng đều có làng chèo xưa phát triển và còn để tiếng đến bây giờ.

Hưng Yên đã sản sinh ra con người làm thay đổi diện mạo chèo của thế kỷ 20 là cụ Nguyễn Đình Nghị. Tiếp nối truyền thống ấy, thời hiện đại Hưng Yên có những cái tên như NSND Hoa Tâm, NSND Tư Liên, v.v... đã làm rạng danh nghệ thuật chèo.

Nguyễn Đình Nghị, cái gạch nối giữa chèo cổ và chèo hiện đại

Năm 2010, PGS. TS Đinh Quang Trung đã có những nghiên cứu sâu sắc về cụ Nguyễn Đình Nghị, một người cách tân chèo nổi tiếng đầu thế kỷ 20 quê ở Thụy Lôi, Tiên Lữ, Hưng Yên.


Ông dành nhiều tâm huyết nghiên cứu về điển cố văn học trong chèo cổ, sự biến đổi của nghệ thuật chèo trong thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, nghiên cứu về nghệ thuật chèo ở Hưng Yên, thân thế, sự nghiệp của Nguyễn Đình Nghị, bảo tồn nghệ thuật chèo và đổi mới phương pháp giảng dạy chèo.

Xuất thân từ một gia đình nho học, với niềm yêu chèo, Nguyễn Đình Nghị sớm đến với Văn Minh ca quán ở Hải Phòng. Năm 1923 cụ là người xếp trò chính cho ban Sán Nhiên ở Hà Nội.

Đầu thế kỷ 20, những gánh hát ở làng quê gặp nhiều khó khăn. Họ bắt đầu bước vào thành thị biểu diễn kiếm sống. Cụ Nguyễn Đình Nghị cho rằng chèo không thể diễn mãi những tích cổ, phải có sự thay đổi, các vở mới đáp ứng thị hiếu của công chúng. Cụ là người đầu tiên đưa những tích chèo về đề tài lịch sử, những đề tài hiện đại lên sân khấu chèo.

Nhân vật chèo cũng được cụ đổi mới. Không chỉ có những lý trưởng, mẹ mõ, hương câm ở làng quê, chèo lên thành thị đã có thêm những con sen, thằng ở, tây đen. Người ta đã thấy một cuộc sống hiện thực hơn, gần gũi hơn trên sân khấu.


"Vợ chồng thuyền chài", một trích đoạn trong vở "Nhị Độ Mai" của Nguyễn Đình Nghị do các nghệ sỹ Nhà hát Chèo Hưng Yên biểu diễn

Về phương diện diễn xuất, Nguyễn Đình Nghị đưa thêm một số làn điệu dân ca vào chèo, hạn chế về múa. Chính nhờ cụ mà nghệ thuật chèo những năm 20 – 30 thế kỷ trước có sức sống để vượt lên.

Cách làm của Nguyễn Đình Nghị là học lối viết của kịch Thái Tây nhưng vẫn đi theo lối kể chuyện của nghệ thuật dân tộc. Đó là cách đổi mới, cách tân nhưng không lai tạp, thay đổi nội dung nhưng không phá vỡ cấu trúc hình thức của nghệ thuật chèo.

Cách làm của cụ đã giúp các nhà làm chèo sau này không mắc phải sai lầm và vẫn đi vào cách thức kể chuyện của dân tộc. “Cụ Nguyễn Đình Nghị là cái gạch nối của chèo cổ và chèo hiện đại”, PGS. TS Đinh Quang Trung khẳng định.


Khán giả đến tham dự chương trình

Những tinh túy của chèo

Trong chương trình, PGS. TS Đinh Quang Trung cũng phân tích những cái hay, đẹp, tinh túy của chèo. Trong đó âm nhạc chèo là yếu tố quan trọng nhất định danh được cho loại hình ca kịch này. “Có thể nhắm mắt lại vẫn phân biệt được chèo với các loại hình khác”, PGS Đinh Quang Trung nói.


"Thầy bói đi chợ", trích đoạn chèo cổ do các nghệ sỹ Nhà hát Chèo Việt Nam biểu diễn

Âm nhạc chèo chứa đựng trong đó thất tình lục dục của con người. Một nét độc đáo nữa của âm nhạc chèo là nó có thể “chèo hóa” các thể loại khác. Trong chèo có thể có một chút trống cơm, trống quân, cò lả, hát văn, v.v...

Nói tới tinh hoa của nghệ thuật chèo ko thể nói tới nghệ thuật biểu diễn chèo. Chỉ có ở chèo người diễn có thể vừa diễn vừa xem, người xem vừa xem vừa diễn. Chèo không tạo ra ảo giác cho người xem, không cố khiến người xem tin rằng đó là câu chuyện có thật mà là khiến người xem như đang tham gia vào câu chuyện đang diễn ra.


Chương trình có sự tham gia của nghệ sỹ Hà Thảo, Nhà hát Chèo Việt Nam, người từng đoạt giải nhì hát chèo chuyên nghiệp năm 2016 do Đài PT&TH Hưng Yên tổ chức

Trong chèo vừa có bi vừa có hài. Nó xuất phát từ chiều sâu văn hóa của người Việt. Người Việt luôn lạc quan yêu đời trong môi trường sống luôn phải vượt lên chính mình với lụt, hạn, nắng lửa. Luôn có nỗi đau, nỗi buồn của 1 con người, 1 gia đình, 1 dân tộc song cái nỗi đau buồn ấy không tiêu cực mà được giải phóng trong cái hài.

“Các vở chèo của chúng ta đều kết thúc có hậu. Và chính cái hài giúp có sự cân bằng trong tâm lý, tạo sự tự tin, lạc quan phấn đấu trong cuộc đời”, PGS Đinh Quang Trung chia sẻ.


Một tiết mục biểu diễn của các nghệ sỹ Nhà hát Chèo Hưng Yên

Trong chương trình, khán giả cũng được thưởng thức nhiều hoạt cảnh, trích đoạn, làn điệu chèo hấp dẫn như “Vợ chồng thuyền chài”, “Hề cu Sứt”, “Luyện năm cung”, “Quân tử vô dịch”, “Hương cúc”, v.v... do các nghệ sỹ Nhà hát Chèo Việt Nam, Nhà hát Chèo Hưng Yên biểu diễn.


Nghệ sỹ Thái Sơn, Nhà hát Chèo Việt Nam đem lại cho khán giả những tiếng cười sảng khoái với trích đoạn chèo cổ "Hề cu cậu"
 

Hoàng Linh

Bình luận

Tối thiểu 10 chữ Tiếng việt có dấu Không chứa liên kết

Gửi bình luận

Đang phát: Sân khấu: Bánh trôi nước
Thời sự Hưng Yên thứ 3 ngày 15/01/2019
Thời sự Hưng Yên thứ 2 ngày 14/01/2019
Thời sự Hưng Yên Chủ nhật ngày 13/01/2019
Trái trang 1 - Chi tiếtTrái trang 1 - Chi tiết

CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH 16/01/2019

05:30 Thể dục buổi sáng
05:40 Phim tài liệu: Tuyên chiến với nạn tôm tạp chất
05:55 Thông tin sức khỏe
06:00 Thời sự Hưng Yên
06:25 Thông tin sức khỏe
06:30 Thời sự đồng bằng sông Hồng
06:55 Phổ biến pháp luật
07:00 Phim truyện: Đường Cung Yến, tập 4, 5
08:40 Tạp chí sức khỏe và đời sống
09:00 Phim tài liệu: Vượt hạn
09:25 5 Plus: Ma thuật hình nhân
09:45 Thông tin sức khỏe
10:00 Dân ca: Quan họ giao duyên
10:25 Tạp chí Văn hóa
10:45 An ninh Hưng Yên
11:00 Thời sự đồng bằng sông Hồng
11:20 Cùng suy ngẫm: Khu phụ nữ nhậu
11:30 Bản tin trưa
11:50 Điểm báo
12:00 Phim truyện: Vẫn cứ thích em, tập 39
12:45 Thế giới động vật: Madagascar hòn đảo bí ẩn - Phần 2
13:05 Hộp thư truyền hình
13:15 Chuyên mục An ninh Hưng Yên
13:25 Ca nhạc: Khát vọng tuổi trẻ
13:40 Du lịch qua màn ảnh nhỏ: Mê Kông ký sự, tập 48
14:00 Góc cuộc sống: Nghệ thuật viết thư pháp trên gốm
14:15 Phim tài liệu: Vượt qua luật tục
14:30 Tạp chí sức khỏe và đời sống
15:00 Sân khấu: Bánh trôi nước
16:35 Chuyện thật như đùa: Alo anh có biết em là ai không
16:46 Tinh hoa Phố Hiến
17:00 Chương trình thiếu nhi: Sự tích đảo bà
17:30 Phim truyện: Hạnh phúc trên mặt trăng, tập 50
18:30 Tạp chí văn hóa
18:50 Điểm báo
18:55 Thông tin sức khỏe
19:00 Tiếp sóng thời sự VTV
19:50 Thời sự Hưng Yên + Dự báo thời tiết
20:20 Thông tin sức khỏe
20:30 Phim truyện: Mặt trời mùa đông, tập 15, 16
22:00 Thời sự đồng bằng sông Hồng
22:20 Khắp nơi ca hát: Tuổi trẻ Nguyên Hòa tiếp bước cha anh
22:50 Thông tin sức khỏe + Tinh hoa Phố Hiến
23:00 Thời sự Hưng Yên
Trái trang 2 - Chi tiết
Trái trang 3 - Chi tiếtTrái trang 3 - Chi tiếtTrái trang 3 - Chi tiết